Ruža i trnje, kraljica Natalija Obrenović laguna korice

Ruža i trnje

Ruža i trnje – knjiga koja zaslužuju počasno mesto u biblioteci svakog ljubitelja književnosti i istorije

 

Naslov originala: Ruža i trnje : uspomene, priče, aforizmi, pisma, kraljica Natalija Obrenović

(Laguna, 2015)

 

Dugo su glavni izvor o vladavini dinastije Obrenović bila dela Slobodana Jovanovića pa su poštovaoci ove srpske dinastije, ali i drugi ljubitelji istorije, bili uskraćeni za mnoge korisne i zanimljive informacije o ovom vrlo burnom periodu u istoriji Srbije. Danas, na sreću, postoji mnogo više literature o Obrenovićima koja se bavi kako njihovim vladarskim i političkim aktivnostima tako i privatnim životima koji nisu ništa manje zanimljivi.

Ruža i trnje, kraljica Natalija Obrenović laguna korice

Ruža i trnje, kraljica Natalija Obrenović

Veliki doprinos približavanju literature o dinastiji Obrenović široj čitalačkoj publici dala je Izdavačka kuća Laguna objavivši, kao prvo delo u ediciji Savremenice, knjigu Ruža i trnje koja sadrži memoare, aforizme, priče i prepisku kraljice Natalije Obrenović, supruge kralja Milana i majke kralja Aleksandra, poslednjeg vladara kojeg je dala ova dinastija. Zasluge za ovaj izdavački poduhvat pripadaju urednicima knjige, Ljubici Arsić i Dejanu Mihailoviću, kao i Ljubinki Trgovčević, Svetlani Tomić i Ivani Hadži-Popović koje su knjigu priredile.

Knjiga Ruža i trnje sastoji se od triju celina: memoara “Moje uspomene”, koje je sa francuskog jezika prevela Ivanka Pavlović, a priredila istoričarka Ljubinka Trgovčević, aforizama i priča, koje je priredila istoričarka književnosti Svetlana Tomić i pisama nastalih u period od 1883. do 1938. godine, koje je izabrala, prevela sa francuskog jezika i priredila Ivana Hadži-Popović. Knjiga sadrži i Hronologiju života i rada kraljice Natalije Obrenović, Imenski registar i veliki broj fotografija koje su objavljene zahvaljujući Arhivu Srpske akademije nauka i umetnosti i Istorijskog muzeja Srbije.

Ljubinka Trgovčević u predgovoru kraljičinim memoarima, nazvanom “Priča jedne kraljice”, detaljno upoznaje čitaoce sa genealogijom porodica Keško i Sturza iz kojih kraljica Natalija (Firenca, 1859 – Pariz, 1941) vodi poreklo (otac joj je bio Petar Keško, ruski pukovnik, a majka kneginja Pulherija Sturza). Takođe, istoričarka Trgovčević piše i o braku kraljice Natalije i kralja Milana Obrenovića (1854 – 1901) i kraljičinim dobrotvornim aktivnostima i upućuje čitaoce u strukturu “Mojih uspomena” i pretpostavke u vezi sa njihovim nastankom.

Memoari kraljice Natalije, čiji je original dobijen zahvaljujući porodici poznate pozorišne rediteljke Mire Trailović, beleže sećanja ove srpske vladarke počev od krštenja njene sestre Katarine (Bebe) u Nici 1863. godine do njenog odlaska iz Beograda, 4. avgusta 1887. godine. Ovi spisi otkrivaju mnogo o ličnosti same kraljice i ličnosti njenog supruga kralja Milana, o kraljičinim patnjama, razmišljanjima, osećanjima, ali i daju dragocene podatke o političkoj situaciji u Srbiji u poslednjim decenijama 19. veka.

Ključne tačke u životu kraljice Natalije su otmenost, saosećajnost, pobožnost i rusofilstvo. Kraljica se od ranog detinjstva kretala u otmenim krugovima pa se njena težnja ka “etikeciji” i poštovanju otmenih formi ponašanja nastavila i po dolasku u Srbiju. Iz tog razloga ona gnušajući se piše o ljudima koje je smatrala nedostojnim i o prostakluku kralja Milana koji je on demonstrirao u mnogim situacijama. Nije skrivala da sebe visoko ceni i da smatra da je iznad drugih. Zbog ovakvog doživljavanja sopstvene ličnosti nisu je mnogo doticale društvene uvrede.

Potreba da pomaže drugima i čini im zadovoljstva takođe je kod kraljice Natalije bila prisutna od detinjstva. Darivala je čak i onda kada je bila u oskudici jer, nasuprot uvreženom mišljenju da su vladarske porodice bogate, kraljica Natalija nije raspolagala velikim finansijskim sredstvima (npr. nije imala novca da ode na sahranu svoga brata).

Kraljičina saosećajnost i milosrđe mogu se objasniti njenom pobožnošću koju joj je ukorenila majka učeći je da se moli za umrle. Kraljica Natalija je veru smatrala “velikim blagom” i stoga je zamerala suprugu nedostatak vere i nepoštovanje institucije braka koji, prema njenom mišljenju, gubi ugled onda kada izgubi versku prirodu. U istinskoj veri u Boga kraljica Natalija nije posustala ni nakon svih nedaća koje su je zadesile u životu. Čak su te nedaće učvrstile njenu veru i dovele do toga da poslednje godine života provede kao monahinja, sestra Magdalena.

Kraljica Natalija Obrenović odaje utisak odlučne i postojane žene koja čvrsto veruje u svoje stavove i spremna je da ih vatreno brani. Jedan od tih stavova je i rusofilstvo. Rusofilsku crtu, baš kao i otmenost, saosećajnost i pobožnost, stekla je još u detinjstvu. Bila je fascinirana ruskim vladarima, a njena ljubav prema Rusiji mogla bi se označiti kao fanatična. Rusofilstvo kraljice Natalije bilo je toliko veliko da ju je učinilo protivnikom zapadne civilizacije (izuzimajući Francusku koju je smatrala drugom otadžbinom) što je postala jedna od ključnih tačaka razdora između nje i kralja Milana.

Natalija Petrovna Keško došla je u Srbiju sa idealom koji muža podrazumeva kao biće koje se obožava i čijim se odlaskom sve završava. Njena idealizovana slika muža raspršila se posle nekoliko godina provedenih u srećnom braku sa kraljem Milanom kojem je nastojala da pruži podršku čak i onda kada je uvidela sve njegove nepopravljive osobine (preljubništvo, kockarsku strast, nemaran odnos prema vladarskim dužnostima…). Ta podrška posebno je bila intenzivna tokom Srpsko – turskog rata vođenog 1885. godine. U tom periodu kraljica Natalija je pokazala svu snagu svoje ličnosti, sposobnost za organizaciju, odlučnost, diplomatsku taktičnost. I u trenucima kada ju je suprug javno ponižavao, kraljica Natalija je umela da sačuva dostojanstvenost, kao što je i inače stoički podnosila sve udarce koje joj je život zadavao. “Za mene je bilo pitanje samoljublja ne pokazati Milanu da patim, pa sam krila svoju osteljivost kao nešto ružno, u strahu da se suviše ne otkrijem”, piše kraljica Natalija u svojim memoarima.

Ljubavni život kralja Milana nije bio nepoznanica ondašnjoj javnosti tako da je i u istorijskim spisima ostalo mnogo podataka o njemu. Sa druge strane, kraljicu Nataliju nikada nisu pratile intrigantne priče o njenom ljubavnom životu i zato je interesantno što ona u memoarima otkriva vrlo intiman podatak o prisnosti sa italijanskim izaslanikom De Tozijem. Iako, po svemu sudeći, između srpske kraljice i italijanskog diplomate nije postojalo ništa više od platonske ljubavi, kraljica Natalija je u jednom trenutku čak bila spremna da mu žrtvuje i svoj položaj i sina.

***

Srpska istorija književnosti dugo je zanemarivala književni rad kraljice Natalije, ali i drugih književnica iz 19. veka, na šta upućuje istoričarka književnosti Svetlana Tomić (Značaj književnih radova kraljice Natalije). Pored memoarskih spisa Moje uspomene, objavljenih u Parizu 1891. i 1894. godine i Berlinu 1892. godine, književnu zaostavštinu kraljice Natalije čine i Aforizmi, objavljeni u Beogradu 1897. godine (prva knjiga aforizama na srpskom jeziku koja je izdata u Srbiji) i knjiga priča Mati i sin, objavljena u Novom Sadu 1892. godine.

Teme aforizama kraljice Natalije su raznolike – život, žena, sreća, dobročinstvo, ljubav, Nova godina, vojska. Većina aforizama nastala je na osnovama kraljičinih tužnih i gorkih životnih iskustava (“Koliko suza može da sakrije osmejak jedan!”). Principi na kojima je bio zasnovan čitav njen život (što se vidi na osnovu memoara) zastupljeni su i u ovim sažetim mudrostima-ljubav je esencija života (“Ja te volim, ti me voliš, mi se volimo – to treba da je vodilja svetu”), a uz nju idu dužnosti i dobročinstvo (“Nesrećan je svaki onaj koji ne zna kako je srećan onaj što deli”). Novogodišnji praznici budili su kod kraljice nova nadanja što pokazuje da nedaće nisu ubile njenu veru u bolje sutra.

Priče Mati i Pesma o krunisanom detetu, koje su objavljene u zbirci Mati i sin, istoričarka književnosti Svetlana Tomić smatra alegorijskim bajkama koje predstavljaju kraljicu i dete kao žrtve političkih skandala.

Okosnicu priče Mati čine bezgranična majčinska ljubav i nadljudska snaga koju majka ulaže da bi pronašla sina. Majčinska ljubav i upornost trijumfuju nad silama zla (Pakošću, Spletkom i đavolima). Ovo je priča o trpeljivosti, istrajnosti i značaju vere i nade.

U drugoj priči (Pesma o krunisanom detetu) kraljica Natalija stavila je akcenat na patnje deteta koje je nasilno odvojeno od majke. Ova priča, više nego prva, aludira na događaje iz kraljičinog života i poslužila je kraljici da iznese mišljenje o srpskim političarima koji su bili oko njenog sina (naziva ih hijenama, opakim dušama, satanskim stvorovima).

Obe priče završavaju se u duhu hrišćanskog praštanja, jednog od životnih principa kraljice Natalije.

***

Kraljica Natalija je vodila bogatu prepisku sa članovima svoje porodice (suprugom kraljem Milanom, sinom kraljem Aleksandrom, tetkom Katarinom Muruzi, sestrama Marijetom i Katarinom), svojim dvorskim damama i prijateljicama Ružom Orešković, Persidom Pinterović, Jelenom Ristić, Milicom Orešković, kao i sa istaknutim srpskim političarima toga doba: Milutinom Garašaninom, Lazarom Dokićem, Savom Grujićem, Jovanom Ristićem i drugima. Prepiska je vođena na francuskom jeziku, a glavni kriterijumi za objavljivanje pisama, prema rečima prevodioca i priređivača Ivane Hadži-Popović, bili su njihova zanimljivost i tematika koja se odnosi na istorijska, politička i društvena zbivanja u Srbiji poslednjih decenija 19. i prvih decenija 20. veka.

U pismima upućenim bliskim osobama kraljica Natalija otkriva manje poznate detalje iz svog života, npr. pokušaj pomirenja iniciran od strane kralja Milana koji ju je posetio u Bijaricu za Novu 1893. godinu, razloge koji su je podstakli da pređe u katoličanstvo 1902. godine, molbu za dobijanje rente koju je uputila sinu… I u prepisci iznosi jasan i čvrst negativan stav prema Austriji i prema Namesništvu koje je zastupalo njenog sina Aleksandra do punoletstva. U pismima i depešama iz Srpsko-bugarskog rata (1885. godine) hrabri kralja Milana i apeluje na njegovo dostojanstvo koje treba spasiti po svaku cenu. Dvorskim damama i prijateljicama piše o humanitarnom radu kojim se intenzivno bavila i u starosti.

***

Knjiga Ruža i trnje jedna je od onih koje zaslužuju počasno mesto u biblioteci svakog ljubitelja književnosti i istorije. Ovo je knjiga koja nam približava događaje i ličnosti iz prošlosti našeg naroda od kojih možemo mnogo da naučimo. Zahvaljujući Izdavačkoj kući Laguna i priređivačima knjge, Ljubinki Trgovčević, Svetlani Tomić i Ivani Hadži-Popović, kraljica Natalija Obrenović dobila je značajno i zasluženo mesto u književnom i istorijskom sećanju.

 

Srpsko izdanje

laguna srbija logo Ruža i trnje

Comments

comments

Profesor srpskog jezika i književnosti. Zaposlena u Školi za osnovno obrazovanje odraslih Mladenovac. Volonter Centra za porodični smeštaj i usvojenje Beograd. Pišem priče koje su do sada objavljivane u časopisima za književnost "Voštanice" i "Zvezdani kolodvor".
Nema komentara

Odgovori

banner_printonline_s336x280

POPULARNI POSTOVI

Anketa dana

Hoćete li sudjelovati u nagradnoj igri “Književni izazov 2017”

Naša Facebook stranica

Translate

Translate »
Read previous post:
U vodu, Paula Hawkins naslovnica
U vodu – Paula Hawkins

Impresija Malen gradić Beckford kroz koji prolazi rijeka. Rijeka u kojoj godinama umiru žene. Posljednja koja je umrla u toj...

Close